Morele intelligentie
"Niet wie mijn woorden hoort, maar wie ze doet."
Jezus Christus in de bergrede
Het is een verademing om eens boeken te lezen die niet over de verstandelijke intelligentie gaan, zelfs niet over emotionele intelligentie, maar morele intelligentie centraal stellen.
Zo'n boek (gelukkig niet het enige) is dat van Aaron Hass: "Wat zou ik doen?".
De schrijver is geen christen, maar haakt wel in op waarden en normen vanuit een godsdienstige achtergrond.
De schrijver doet een appél om eens eerlijk je eigen gedrag onder de loep te nemen en jezelf kritisch af te vragen of je de afgelopen tijd juist hebt gehandeld. In dit boek komen waarden naar voren zoals eerlijkheid, waardigheid en respect, maar zelfs plicht en zelfbeheersing worden uitvoerig en concreet uitgewerkt.
"Wat zou ik doen?" is een gezond boek in onze verwarrende tijd. Een tijdperk waarin we het liefst geen algemene ethiek willen hanteren en iedereen vrijgelaten moet worden om zijn eigen normen te kiezen. Blijkbaar beginnen steeds meer mensen te beseffen dat de huidige ik-cultuur met een gebrek aan algemeen geldende normen en waarden onze samenleving uitholt en ten onder doet gaan.
Maar hoe is dat bij ons christenen die gekozen hebben om het leven naar de bijbelse waarden in te richten? Hoe hoog is onze moraal? En dan gaat het niet alleen maar om de seksuele moraal, maar ook: Kom ik mijn beloften na? Hoe hoffelijk behandel ik anderen? Sta ik voor anderen klaar? Is een geheim bij mij veilig? enz. enz.
Elke godsdienst heeft vier aspecten:
1.De inhoud van het geloof (Het wat)
2.De beleving van het geloof. (Hoe ervaren we God in ons leven)
3.De gemeenschappelijke viering van het geloof. (De erediensten)
4.De ethiek van het geloof (Hoe gedragen we ons naar onze medemensen als gevolg van ons geloof)
Nu is het opvallend dat veel gelovigen op de eerste drie niveaus goed kunnen scoren en toch niet consequent dit geloof uitvoeren op het vierde niveau.
De eerste drie aspecten van het geloof hebben zo'n grote waarde dat we de laatste sterk onderwaarderen. Het idee dat hier achter zit is dat het vierde vanzelf uit de eerste drie voortvloeit. Maar dat is onzin. Deze garantie geeft de bijbel absoluut niet.
Evenals er hard gewerkt moet worden aan de eerste drie aspecten via de stappen van: inzicht, keuzes en praktisch handelen, geldt dat eveneens op het niveau van het zedelijk handelen t.a.v. onze medemensen.
Wanneer God in de woestijn aan Zijn volk Israël de basis uitlegt van hun godsdienst, dan begint Hij met de tien geboden: praktische en duidelijke geboden die voor het merendeel te maken hebben met de relatie tot onze naaste.
Niet de individuele eredienst naar God staat hier centraal, maar wel hoe we onze medemensen behandelen. In de joods-christelijke godsdienst staat de ethiek centraal.
Vandaag neemt bij ons in West-Europa de godsdienstige beleving van mensen af. Ook de protestants evangelische gemeenten groeien niet meer zo hard. Hoe komt dat en hoe kunnen we dit tegengaan? Mijn gedachte hierover is deze: wil onze godsdienst weer vitaal en sterk worden, dan zal onze morele dimensie weer even sterk moeten worden als de eerste drie.
Ik bedoel hiermee niet alleen dat we ons gedrag ten opzichte van de ander laten bepalen door de objectieve normen van de bijbel, maar veeleer door het relationele aspect van het gebod van de naastenliefde: doet datgene tot de ander zoals je ook zelf behandeld wilt worden.
Of zoals in Rom. 12:10 staat: "de liefde doet de naaste geen kwaad". Door mijzelf elke dag de vraag te stellen: heb ik door mijn gedrag de ander vandaag goed of kwaad gedaan?
Als praktisch hulpmiddel hierbij kan het volgende gedicht ons misschien helpen:
't Is goed in 't eigen hert te kijken
Nog even voor het slapen gaan
Of ik van dageraad tot avond
Geen enkel hert heb zeer gedaan;
Of ik geen ogen heb doen schreien,
Geen weemoed op een wezen lei;
Of ik aan liefdeloze mensen
Een woordeke van liefde zei.
En vind ik in het huis mijns herten,
Dat ik één droefnis genas,
Dat ik mijn armen heb gewonden
Rondom één hoofd, dat eenzaam was?;
Dan voel ik, op mijn jonge lippen,
Die goedheid lijk een avond-zoen?
???????????
't Is goed in 't eigen hert te kijken
en zo z'n ogen toe te doen.
Alice Nahon
(uit: Verzamelde gedichten)