Onthaasting- artikel hulpverlening

"Hij die gelooft, haast niet" Jesaja 28:16

Laat ik beginnen met een veronderstelling. We zijn nu in de zomerperiode. Je doet het wat kalmer aan. Je laat je wat minder opjagen en je kunt ook wat meer tijd voor je zelf nemen.
Misschien heb je inmiddels genoten van een welverdiende rust en denk je er weer tegen te kunnen tot de volgende vakantie. Maar ben je nu echt rustig en ontspannen? Ben je nu vrij van allerlei prikkels en signalen die jou het afgelopen jaar tot ongezond hoge prestaties hebben aangezet. Mag het nu echt wat minder van jezelf?

Neem de proef op de som. Neem eens een kwartier stilte en probeer eens op te schrijven welke gedachten er allemaal door je hoofd gaan in dat kwartier. Ik vrees dat je wel even werk hebt om het allemaal uit te schrijven.

Of je geniet van een etentje met het gezin. Maar hoe vaak wordt het samenzijn niet doorbroken. Neen, hopelijk niet door de gsm, maar door gedachten. Zaken die je nog moet doen, telefoontjes die je nog moet plegen, afspraken, zorgen enz.

Of je luistert naar een prachtig uitgewerkte preek op de zondagmorgen. Echter heel wat keren heb je jezelf terug moeten concentreren, omdat allerlei zorgen ertussen kwamen of dat je in gedachten al de agenda van maandag aan het invullen was.

Maar goed, misschien lukt het je wel redelijk om je in de vrije tijd te ontspannen. Maar hoe is dat zodra je weer met het werk wordt geconfronteerd? Kan je de druk en verwachtingen van anderen wat van je afhouden. Weet je de stapel werk en je eigen onmisbaarheid wat te relativeren?

Als ik alleen al kijk naar de vakliteratuur die ik had willen lezen, maar waar ik niet aan toegekomen ben, of de brieven die nog beantwoord moeten worden. Dan is het niet vanzelfsprekend om daar rustig bij te blijven. In veel bedrijven word je vandaag regelmatig geëvalueerd om te zien of de firma wel optimaal gebruik maakt van je kwaliteiten. Je wordt aangemoedigd om speciale bijscholingen te volgen. Je eigen gewenste loopbaanontwikkeling uit te schrijven en je kwaliteiten te onderkennen. Voortdurend komen er nieuwe eisen op je af, kwaliteitsnormen en een actuele afstemming op de behoeften van de maatschappij.

En in de kerk? Gaat het daar rustiger aan toe? Lees de rapporten maar eens door van een vergadering van welke denominatie dan ook. De druk die er uitspringt is hetzelfde. Ook daar word je geconfronteerd met verwachtingen of gaventesten, doelstellingen en jarenplannen.

Onthaasten
Enkele jaren geleden hoorde ik het voor het eerst naar aanleiding van een uitspraak door een minister uit Nederland, maar het begrip zelf werd al eerder in Duitsland gelanceerd.
Het is een antwoord op een maatschappij waarin er aan alles teveel is. We worden bedolven onder een overvloed van informatie op alle terreinen. Probeer maar eens een keuze te maken bij de aanschaf van een huishoudelijk apparaat. Maar het is niet alleen teveel, het verandert ook voortdurend. Computerprogramma?s die je vandaag onder de knie hebt, zijn morgen verouderd. Handboeken en cursussen, uit welk vakgebied dan ook, zijn de volgende maand achterhaald. Wanneer er een onderwijsvernieuwing wordt geïntroduceerd op de scholen, kun je er zeker van zijn dat, voordat ze deze goed en wel hebben geïntegreerd, er alweer een nieuw beleid op stapel staat. En ga zo maar door. In de wetenschap geldt dat de waarheid maar één dag oud is. Maar eigenlijk geldt dat voor alles; in psychologie, literatuur, kunst enz.

Veel mensen die al deze overvloed teveel vinden, haken af. Ze denken "het is wel goed zo", of "het zal mijn tijd wel duren". Vooral ouderen, die minder flexibel zijn om alles bij te houden en de ontwikkelingen niet zo up to date kunnen volgen zoals de jongeren dat doen, denken dit.

Onthaasting is het tegengif. Een antwoord op dit teveel van het goede. Er moet ook tijd voor reflectie zijn, zaken kunnen ordenen, iets laten bezinken. We moet keuzes kunnen maken door de tijd te hebben om ze te overwegen. Afstand nemen van de signalen van buiten om weer harmonie met jezelf te kunnen ervaren.
Was onthaasting enige jaren geleden nog een onbekend woord (mijn computer herkent het nog niet), nu kun je het in heel wat tijdschriften tegenkomen. In elke boekhandel vind je wel enkele boeken die over dit thema gaan.
En nu zelfs in de Bethesda-nieuwsbrief nemen we het modewoord over om ons tot de noodzakelijke rust aan te zetten.

Wat zegt de bijbel over onthaasting
Jesaja zegt het zo: "Hij die gelooft, haast niet". Geloven is in de bijbel niet in de eerste plaats actie. Meestal juist niet. Geloven is vaak wachten op beloften die te zijner tijd uitkomen (denk maar aan het verhaal van Abraham, die jarenlang gelovig moest wachten op de komst van zijn zoon). En dit is de lijn van heel de bijbel.
Jezus zegt: "Komt tot Mij, allen die vermoeid en belast zijt en Ik zal u rust geven" (Matth. 11:28).
Je kunt niet elke belofte zo breed naar iedereen en zo direct naar het heden doortrekken als hier gebeurt. Jezus gebruikt volgens Anselm Grün hier een woord dat duidt op onderbreken, een pauze inlassen. Hij doorbreekt de cirkel van onze haast en opgejaagdheid en biedt ons een alternatief aan.
Geloven is dus verbonden met ontspanning en rust. Met zien en ontvangen. Dat wij als gelovigen dit vaak vervormd hebben, kunnen we onmogelijk aan God en Zijn woord toeschrijven.
Vanuit Gods kant bekeken wil Hij (voor onze bestwil) dat we ontspannen en met vertrouwen onze levenstaak uitvoeren. Niet onrust maar vrede dient het uitgangspunt te zijn.
Het geheim hiervan vinden we reeds bij de scheppingsverhalen. Daar vinden we het voorbeeld van de Heer van de schepping die zelf rust neemt van zijn arbeid en met voldoening los kan laten om te zeggen dat het goed was (Gen 1:31 - 2:3). En misschien zit daar wel een van onze gevoelige kanten. We zijn zo ontevreden over wat we presteren en voortbrengen dat we voortdurend op zoek zijn naar verbetering en het anders willen doen. Om uiteindelijk met een nog onvoldaner en gefrustreerder gevoel rond te lopen.

Jezus zelf, het voorbeeld van onthaasting
Ook Jezus zelf toont een enorme ontspanning in het volbrengen van zijn taak. Hij weet te selecteren, gaat zorgvuldig met zijn tijd om en vertrouwt Zich niet toe aan anderen. Hij neemt 30 jaar de tijd om zich voor te bereiden. Om daarna in nog geen drie jaar tijd de belangrijkste taak te vervullen die ooit een mens vervuld heeft of ooit vervullen zal. Hij nam de tijd om zijn boodschap te delen met een Samaritaanse vrouw, ook al vonden de anderen dit tijdverspilling. Zelfs de dood joeg Hem niet op. Bij stervenden kwam Hij rustig te laat (Lazarus en het dochtertje van Jaïrus), omdat voor Hem de dood niet het laatste was.

Een weg naar onthaasting
Welke weg is er voor ons om los te komen van de druk van de omringende wereld en jezelf te blijven. Ik zou op drie niveaus een aantal dingen willen zeggen.

Ten eerste is er de druk van de omgeving. Soms vind ik bepaalde artikelen over onthaasting wat naïef, alsof er geen permanente druk van anderen op ons wordt uitgeoefend. Alsof je je zomaar los kan maken van de ons omringende cultuur. Grenzen aangeven, selecteren van bepaalde prikkels vereist een zekere inspanning en ook onderhandeling met je omgeving. Neem bijvoorbeeld de druk van televisie. Welke plaats wens je deze te geven in je gezin? Daarbij zul je toch een stukje overeen moeten komen met de andere gezinsleden. Grenzen aangeven naar je werk is ook niet zo eenvoudig. Vaak zul je hier stapsgewijs in moeten gaan. Zomaar een sabbatsjaar nemen is slechts voor weinigen mogelijk. Nochtans is dit het eenvoudigste niveau.

Het tweede niveau is dat van je eigen levenspatronen. Het voortdurend bezig zijn met allerlei informatieverwerking of je laten opjagen door verwachtingen en zorgen is niet een incidenteel gedrag, maar een langzaam opgebouwd patroon in je leven. Verandering hierin brengt een grote stress met zich mee. Ik zal u een tweetal voorbeelden uit mijn eigen leven noemen. Toen ik een vijftal jaren geleden een bezinning van enkele dagen in een klooster doorbracht, werd ik de eerste dag ziek. Achteraf beschouw ik dat als ontwenningsverschijnselen. Afkicken van de onrust en voortdurende stroom van informatie die mijn concentratie vroeg. Tegelijkertijd een omschakelen naar een veel rustiger leven met weinig uiterlijke prikkels. Een ander voorbeeld is dat ik vaak in de eerste dagen van mijn jaarlijks verlof te kampen had met een enorme hoofdpijn. Ook dat wijst naar de enorme verandering die ik dan in korte tijd moet ondergaan. De schrijver van de Hebreeënbrief wijst erop dat ingaan tot de rust die God voor ons beloofd heeft, te maken heeft met het tot rust komen van je eigen werken (Hebr. 4:10). Dit betekent dat je je eigen identiteit niet langer mag vinden in wat je presteert. Dat jouw uiteindelijke zin niet mag samenvallen met de resultaten die je ziet, maar op een ander niveau gezocht moeten worden. Rust ervaren is vaak eerst stoppen met iets. Ik merk dat bij velen er eerst een soort crisis moet plaatsvinden, voordat we kritisch naar ons eigen gedrag gaan kijken en gaan snoeien in ons leven.

Het derde niveau is het thuiskomen bij jezelf. Je innerlijke tuin kennen ofwel het binnengaan in de tempel waarin alleen jij binnen kunt. Jezus zegt als troost dat onze vijanden wel ons lichaam kunnen claimen, maar niet onze ziel (Matth.10:28). Het is het binnengaan in je binnenkamer. De schat in het aarden vat. Paulus zegt dat wij alleen kunnen weten wat er in onze geest is (I Kor. 2:11). We leven zo gehaast dat we niet meer durven luisteren naar de stilte van ons hart. Vaak heeft dat te maken met de angst voor veroordeling en schaamte. En soms moeten we eerst door deze gevoelens heen worstelen. Maar dan komen we bij een gewijde diepe stille plek waar we vrede kunnen ervaren zoals Jezus ons verzekerd heeft. Een stilte die ons uittilt boven dit leven en heen wijst naar onze roeping en bestemming. Het is de plaats waar we genade ontvangen, grond onder onze voeten krijgen.
Een van de mooiste gedichten die dit thuiskomen bij God en zichzelf weergeven is dat van Jan Luyken:

Ik meende ook de Godheid woonde verre
In ene troon, hoog boven maan en sterre
En hefte menigmaal mijn oog
Met diep verzuchten naar omhoog
Maar toen Gij u beliefde te openbaren
Toen zag ik niets van boven nedervaren
Maar in de grond van mijn gemoed
Daar werd het lieflijk en de zoet
Daar kwamt Gij uit de diepte uitwaarts dringen
En als een bron mijn dorstig hart bespringen
Zodat ik U o God bevond
Te zijn de grond van mijne grond

Onthaasting en tijd
Jezus zei tegen zijn moeder toen ze Hem confronteerde met het tekort aan wijn op de bruiloft van Kana: ?Mijn ure is nog niet gekomen?. Jezus nam en had de beschikking over zijn eigen tijd. Tijd is een kostbaar goed. Je kunt het maar een keer uitgeven. Verloren tijd is onmogelijk in te halen. Tijd van jou die anderen misbruikt hebben, geeft ons een ellendig gevoel. Daarom dienen we onze tijd in eigen bezit te nemen. Jij alleen mag jouw agenda invullen en niemand anders. Het zorgvuldig omgaan met je kostbare tijd is vaak een eerste concrete stap naar onthaasting. Bewust en zorgvuldig kiezen voor wat je wilt gaan doen, zal achteraf geen gevoel van leegte of verwarring achterlaten. Zelfs niet als het anders gelopen is dan je verwacht had. Maar onze tijd uit handen geven, leidt vaak tot een gevoel van minderwaardigheid en schaamte.

Het geheim van verzadiging
We zoeken met zijn allen naar de ultieme kick en de uiteindelijke bevrediging. De reclame jut ons hier enorm in op en vaak zijn we bezig met alles wat we nog niet gezien, gehoord of beleefd hebben alsnog onze ervaringswereld binnen te krijgen. Maar nooit zal dat tot uiteindelijke bevrediging leiden. Augustinus leerde ons al dat ons hart onrustig is tot het rust vindt in God. Verzadiging en voldaanheid is vrede vinden in het hier en nu. Genieten van wat zich nu aandoet en vrede vinden met de plaats waar ik nu bent. Verzadiging is leven vanuit de genade. Je bent vergeven en je hoeft je niet meer te laten opjagen door schuldgevoelens. Verzadiging is geloven in de goedheid van God. Aanvaarden dat Hij voor je zorgt op elk moment van de dag. Verzadiging heeft te maken met Gods glimlach te ervaren in elke ontmoeting en situatie, de bloem die bloeit op je pad en de vogel die je hoort fluiten bij het ontwaken.

Onthaasten kun je niet alleen
Onthaasten vereist zoals ik al aangaf een zekere onderhandeling met je omgeving. Maar ook verder kun je best steun en herkenning zoeken bij lotgenoten.
Samen kun je elkaar ondersteunen en corrigeren. Gesprekken met anderen helpen je om het oog zuiver te houden en te selecteren naar wat echt belangrijk is.