EEN PAGINA OM AF TE DRUKKEN !

VOOR JEZELF OPKOMEN ...       MAG DAT ? Binnen onze hulpverlening komen we regelmatig in aanraking met personen die niet of nauwelijks voor hun eigen wensen kunnen opkomen. Vaak leven ze in een onderdrukte positie binnen het gezin of op het werk. Er wordt misbruik gemaakt van het feit dat ze zwijgen en zich telkens weer neerleggen bij de mening of de besluiten van de ander(en). Eén van onze doelstellingen wordt dan het weerbaar maken van deze persoon. Allereerst door zich bewust te laten worden van zichzelf en de eigen gevoelens en wensen. Maar ook door op een bij hen passende manier naar buiten te treden en de relatievorm of communicatie met de ander te wijzigen. Ik merk dat dit soms de nodige moeite kost. Men zit al jaren in een vast patroon, en er is tijd nodig om hen bewust te laten worden van zichzelf en naar zichzelf te luisteren. Vaak komt men aan met allerlei argumenten uit de religieuze sfeer, zoals : "We moeten toch de ander terwille zijn en niet egoïstisch leven." OF "Je moet toch eerst zien wat de ander nodig heeft en niet wat je zelf fijn vindt." enz... De vraag waar ik hier bij stil wil staan, is de volgende : is dit opkomen voor jezelf, het luisteren naar je eigen wensen, je assertief opstellen t.o.v. je medemens, wel te rijmen met het christelijk mensbeeld ? Leert het christendom niet het tegenovergestelde, namelijk het wegcijferen van jezelf en je opofferen voor het belang van de ander.   Voor we hier dieper op ingaan, één opmerking. Als bovenstaande visie de juiste is, waarom leven dan zoveel mensen erg ongelukkig met deze levensopvatting, terwijl de bijbel juist een zeer gelukkig leven belooft aan degenen die zich aan haar geboden houden ? Ik denk dat bepaalde stromingen binnen het christendom op dit punt een karikatuur aan de mensen hebben voorgehouden. Men heeft van het evangelie iets gemaakt dat haaks op de wensen en behoeften van de mens staat. Terwijl het evangelie juist de diepste behoeften vervult. Laat me een aantal stellingen poneren die het aannemelijk maken dat je voor je eigen wensen en behoeften mag opkomen. 1. Je kunt de wereld alleen vanuit je eigen gezichtsveld bekijken.  Je bent altijd je eigen middelpunt in de wereld. Dit is geografisch  waar, maar ook op sociaal, cultureel terrein en in alle waarnemingen  die je doet. Je bent geboren in een bepaalde cultuur, familie, historie,  enz. welke allemaal bijdragen aan de vorming van je persoon en  visie. Wanneer je hieraan denkt te kunnen ontsnappen en hier boven  te staan, bedrieg je jezelf en zullen er veel dingen misgaan in de  relaties met je omgeving. Het is dus van groot belang om te zien wie  je bent en welke faktoren een rol spelen in je denken en gedrag. 2. Jezus zei : "De mens is er niet voor de sabbat, maar de sabbat voor  de mens."  Niet alleen het evangelie, maar ook de geboden van het O.T. zijn aan  de mens gegeven om hem te dienen en in zijn behoeften te voorzien,  tot welzijn van allen. Het is daarom erg interessant om te zien op  welke manier de wetten in het O.T. bedoeld waren voor de mens. Bij  de reinigingswetten bv. zien we heel duidelijk dat ze het belang van  de hygiëne en de volksgezondheid dienden. Veel christenen hebben  het idee dat God alleen maar dingen vraagt die wij niet willen.   God en de mens worden dan als elkaars rivalen gezien i.p.v. ‘bondge noten'. 3. De mens leert zijn eigen persoonlijkheid kennen en gebruiken door  de grenzen die hij om zich heen ervaart.  Deze grenzen zijn de natuurwetten, maar ook zijn medemensen. De  natuur daagt de mens uit om haar te exploreren en te beheersen.  Maar ze laat ook zien wat de grenzen en de beperktheden zijn. We  kunnen de natuurwetten niet uitschakelen of negeren. Zo is het ook  met de relaties met onze medemensen. De ander ontmoeten is ook  tegengas en kritiek krijgen, te horen krijgen wat de ander als wel of  niet aangenaam ervaart in ons gedrag. Doordat de ander zo reageert,  is er sprake van een echte ontmoeting en weten we waar de grenzen  van de ander liggen. Dit maakt onze zelfkennis groter en geeft ons  informatie over hoe we de relatie met de ander dienen aan te gaan.  Als de ander zich niet kenbaar maakt in zijn eigen verlangen en  wensen, maar zich willoos ten dienste stelt, kan er geen sprake zijn  van een echte ontmoe ting. Het bezorgt ons verwarring en we  blijven zoeken naar de grens bij die ander (soms zelfs door  machtsmisbruik). 4. "Heb je naaste lief als jezelf"  Het is onze bestemming om te voorzien in de behoeften van de  ander. En wel op dezelfde wijze als je zorgt voor de behoeften van  jezelf. Je kunt geen oog hebben voor de noden van de ander als je  die van jezelf niet kent en durft te erkennen. De grote vraag is echter  wie bepaalt wat de nood of behoefte van de mens is : de mens zelf  (humanisme) of de geopenbaarde waarheid van God. Ik geloof in  beide, maar de laatste is natuurlijk fundamenteel. De bijbel geeft een  oriëntatiepunt om prioriteiten in onze behoeften aan te brengen en ze  in de juiste verhouding te zien. Een voorbeeld : Jezus zegt : "Zoek  eerst het Koninkrijk en al het andere ontvangt u bovendien." (onze  primaire levensbehoeften).   Dus niet of-of, maar eerst het één en dan het ander. Eerst de vervul ling van de geestelijke behoeften (het vinden van een levensdoel, het  ontdekken van de zin van ons leven, het zichzelf geven aan een  hoger allesomvattend ideaal) en daarna pas de andere levensbehoef ten. De huidige maatschappij (vooral binnen de hulpverlening) ziet  steeds meer in dat men hierin gefaald heeft. We schiepen een verzor gingsstaat, gelijke kansen voor iedereen en een sociaal zekerheids stelsel dat alle problemen moest op vangen. Maar werden de mensen  gelukkig ? Integendeel, er is een grote onvrede. Velen zoeken via  drugs, occulte geneeswijzen, New Age, enz. naar de zin van het  leven en naar geestelijke vervulling. 5. We mogen onszelf beschermen tegen het kwade in de ander.  We leven niet in een veilig paradijs. De wereld is een gebroken  schepping, en alles staat onder invloed van de zonde en het kwaad.  Dat betekent dat anderen ons kunnen kwetsen, vernederen of geweld  aandoen (al of niet bewust). Tegen dit kwaad hebben we onszelf en  elkaar te beschermen. We moeten niet onnodig lijden gaan zoeken.  Of onze waardigheid vergooien. Een prachtig voorbeeld is de waar dige wijze waarop Dr. Martin Luther King het geweldloze verzet  van de zwarte bevolking in de U.S.A. leidde.  Dit waren enkele punten waarom ik geloof dat je mag opkomen voor jezelf. Mijn "algemene redenering" is dan als volgt : - We zijn gemaakt om "iemand" te zijn en tot ontplooiing te komen  met al onze gaven en mogelijkheden. - In de ontmoeting met "de ander" (vaak ook met de nodige conflic ten) zien we onszelf, maar ook de ander en ontdekken we hoe de  onderlinge relatie kunnen hanteren. - De "bijbel" geeft ons richtlijnen om de eigen behoeften te leren  kennen en ze de juiste prioriteiten te geven. Je zult deze behoeften zelf moeten ontdekken en naar buiten brengen, en wel om de volgende reden. Niemand kan precies weten wat er in je leeft, als je het zelf niet onder woorden brengt. Pas als je duidelijk maakt wat je wilt en waaraan je nood hebt, stel je de ander in de gelegenheid op jouw vragen of wensen in te gaan (als je dit wilt natuurlijk). Veel mensen leven met een stuk onzekerheid, het gevoel niet geaccepteerd te worden. Vaak komt dit omdat men zich niet echt laat kennen, en eigen wensen en noden niet durft te delen met de omgeving. Er staat ergens : "Doe uw mond wijd open en ik zal hem vervullen." Dit geldt voor de relatie met onze Schepper, maar ook voor de intermenselijke relaties. VOOR JEZELF OPKOMEN ...  HOE DOE JE DAT ?  In het vorige hoofdstuk hebben we gezien dat het niet alleen toegestaan is om voor jezelf op te komen, maar zelfs nodig, wil je echte ontmoetingen krijgen met je medemensen. Nu wil ik graag iets schrijven over HOE je dit kunt doen, maar vooraf wil ik iets zeggen over fundamentele christelijke waarden die we dienen te hanteren in onze menselijke relaties. Wanneer we dan duidelijkheid scheppen in onze relaties en eerlijk omgaan met onze behoeften, doen we dat met inachtneming van deze waarden. Ik denk dat dit één van de redenen is waarom sommige assertiviteitstrainingen zo eenzijdig zijn en bij veel mensen achteraf een kater achter laten. EERBIED Wij christenen zijn sterk voor de ‘eerbied voor het leven' (in diskussies zoals abortus en euthanasie), maar kennen wij ook een dagelijkse eerbied voor onszelf en de mensen die we ontmoeten ? Als we iemands gedrag als erg negatief ervaren, mag het niet zo zijn dat deze persoon voor ons in waarde daalt. Daarom kun je kritiek het best verbinden aan een stuk waardering voor of bevestiging van de ander. Zeg bv. tegen een lastige chef : "Ik waardeer uw zorg voor het bedrijf en uw konsekwente aanpak van de dingen, maar daarom begrijp ik nog niet dat u deze opmerking naar mij plaatst." Eerbied voor jezelf heb je wanneer je in je werk zoekt naar kansen voor je eigen ontplooiing en je niet op een zijspoor laat rangeren. Eerbied voor de ander en voor jezelf (omdat we beiden schepsels van God zijn met een zeer hoge bestemming) voorkomt dat conflicten uit de hand lopen en bitterheid en wrok een kans gaan krijgen. De bijbel zegt dat we onze vijanden moeten zegenen, d.w.z. "De hoge waarden en goede kant van de ander erkennen en hem het goede toewensen." Deze houding zal ertoe bijdragen dat conflicten altijd in balans blijven. ZORG Kaïn zegt : "Ben ik mijn broeders hoeder ?" En de boodschap is "ja". Ik ben verantwoordelijk voor het geluk en welzijn van mijn medemens. Ook voor zijn geestelijk welzijn. En dit plaatst onze menselijke relaties in een ander licht. De ander met wie ik moeilijk om kan gaan, is tevens een voorwerp van mijn zorg. D.w.z. de grenzen die ik aangeef en waarmee ik duidelijkheid geef in onze relatie, mogen er niet toe leiden dat ik de noden van die ander niet meer zie en geen bezorgdheid voor de ander kan hebben. GROEI Wij mensen zijn geen statische wezens die onveranderlijk zijn. In de bijbel lezen we over mensen die nieuwe namen krijgen (bv. Jacob werd Israël), namen die een nieuwe persoonlijkheid en nieuwe daden voorspellen. Daarom behoeven we niet vast te zitten in negatieve gedachten over iemand. De ander verandert en wij veranderen ook. Dat is onze hoop. Ieder mens heeft de hoop "morgen zal het beter zijn" of "eens zal er wel een oplossing komen". Wij christenen mogen de ander daarom aanspreken op wat hij/zij kan worden en niet wat hij/zij is. Gideon wordt een dapper held genoemd, terwijl hij tot dan toe het tegendeel bewees. Dit voorkomt een soort fatalisme in onze relaties van : "hij is nu eenmaal zo" of "zij was vroeger al moeilijk". Neen, we mogen openstaan voor nieuwe dingen en verrassingen zowel bij onszelf als bij de ander. WAARHEID We geloven dat onze relatie het best gediend is bij eerlijkheid en waarheid. Met waarheid bedoel ik niet objectieve waarheid (het is zo) maar subjectieve waarheid (ik voel, ervaar het zo). De ander om de tuin leiden of oneerlijke informatie zullen geen betere relaties geven. Waarheid doet soms pijn. Maar ieder heeft er recht op. En allemaal wensen we eerlijk behandeld te worden. Dat wil nog niet zeggen dat ik alles er maar uit mag gooien omdat het nu eenmaal mijn waarheid is. Wel dat ik met zorg en tact mijn eigen beleving toon. Wat wil je, een open en eerlijk kontakt of een ‘gemakkelijk' kontakt ? NU NAAR DE PRAKTIJK... Hoe kom je voor jezelf op en geef je grenzen aan, wanneer je het gevoel hebt dat die ander misbruik van je maakt, geen rekening met jouw wensen houdt of je zelfs vernedert of kwetst. Dit kan bv. op het werk bij baas of kollega's, in gezin of familieverbanden, maar ook in bijbelstudiegroep of vereniging.       Een paar tips : 1. Luister naar je lichaam. Wanneer je hoofd- of maagpijn krijgt of je je  niet lekker voelt, komt dat dan misschien omdat er iets onprettigs  gebeurd is. Durf het bespreekbaar te maken. Bv. : "Ik voel me erg  onprettig in dit gesprek." 2. Hou het bij jezelf. Zeg duidelijk je wens of kritiek in de ik-vorm. Ik  voel, ik ervaar of ik bemerk dat... i.p.v. we of men. 3. Herhaal je wensen. Soms hoor ik de opmerking "dat heb ik toch al  zo vaak gezegd."  Maar dan is het toch niet gezegd of erg onduide lijk naar voor gekomen.   4. Vraag of de ander je gehoord heeft. Bv. : "Wat denk je eigenlijk dat  ik nu van je wil ?" 5. Houd je aan één onderwerp. Ga niet je wens aan allerlei andere   wensen en voorvallen verbinden, zodat de ander alleen maar verwij ten hoort en in de verdediging gaat. 6. Erken je eigen aandeel en maak dit bespreekbaar. Durf eventuele  fouten te erkennen en bied je excuses aan. 7. Geef de ander gelegenheid te antwoorden en bevestig hem als hij jou  begrepen heeft. 8. Laat het doel niet zijn om te winnen maar om erkend en begrepen te  worden ! Je kunt bv. zeggen : "Ik zie dat je mijn wens niet wilt ho noreren, maar ik ben blij dat ik het heb kunnen zeggen." Ik hoop dat bovenstaande elementen praktische hulp zullen geven in het ruimte geven voor jezelf, maar ook dat het in balans blijft. Voor jezelf opkomen en erkenning afdwingen mag samengaan met de erkenning van de ander in zijn of haar wensen. Het belang van de ander sluit het belang van jezelf niet uit. Het is niet "of/of" maar "en/en". Dit geldt zowel in het gezin als in de gemeente en ook in verhouding tot patroon en vakbonden. En hoewel de werkelijkheid anders is, mogen en moeten we blijven geloven in een toekomst waarin belangen niet tegenover elkaar staan maar elkaar insluiten. Waar praktijk wordt wat in de bijbel staat : "Dient elkander door de liefde."     GERRIT HOUTMAN,         Literatuur : - "Wegen tot vriendschap" Alan Loy Mc Ginnis   (uitgever : Voorhoeve - Den Haag) - "De waarde van zelfrespect" Bruce Narramore  (uitgever : Novapres - Laren) - "Innerlijke vrijheid, ook voor u" Bruce Narramore  (uitgever : Novapres - Laren) - "Als ik nee zeg, voel ik me schuldig" Manuel J. Smith