---

Twee teksten die een mens in tweestrijd kunnen brengen. Twee geboden, maar ook fundamentele behoeften van ieder mens, die met elkaar in strijd kunnen komen.
Veel huwelijksproblemen die ik tegen kom, zijn terug te voeren op dit conflict. Aan de ene kant trouw te willen zijn aan je gezin van herkomst en tegelijk je willen verbinden met je partner en met hem of haar een nieuw leven te willen opbouwen. Hoe doe je dat? Hoe kun je met beide behoeften op een bevredigende manier omgaan zonder met jezelf in een gewetensconflict te komen? En welke oplossingen biedt het evangelie ons hierin?
Laten we voordat we hierop ingaan eerst eens naar de praktijk kijken:

Een praktijkvoorbeeld
Een echtpaar komt in ernstig conflict met elkaar omdat de man na het overlijden van zijn ouders zijn jongere broer, die ernstig mentaal gehandicapt is, in huis wil opnemen.
Hij voelt zich er toe verplicht omdat hij het zijn vader op zijn sterfbed beloofd heeft. Maar ook heeft hij altijd goed met zijn broer kunnen omgaan en er is voldoende ruimte in het huis.
Zijn vrouw is hier echter fel op tegen. Zij vindt dat het gezin deze last niet kan dragen. Ze is bang dat deze broer meer zorg en aandacht gaat krijgen dan hun eigen kinderen. Bovendien voelt ze zich sterk beperkt in haar eigen vrijheid en privacy door deze stap.

Dit voorbeeld laat zien dat de plicht die men voelt naar het gezin van herkomst niet zomaar naast zich neergelegd kan worden. Aan de ene kant is er het verlangen om aan de verwachting van de familie te voldoen. Aan de andere kant is er de band met de partner die zijn eigen eisen stelt. Aan de ene kant het opnemen van zorg en verantwoording naar het gezin van herkomst, maar aan de andere kant is er de verplichting van het huwelijk. Het zijn twee op zich goede zaken die onontkoombaar met elkaar in conflict komen.
Niet alleen in zo'n sterk geval als boven besproken, dit is een moeilijk maar wel een duidelijk geval. Veel ingewikkelder en minder zichtbaar ligt het in allerlei kleine voorvallen waar ook deze dubbele loyaliteit speelt.
Zoals de verschillende ideeën over de opvoeding van de kinderen. Wanneer de man een zeer strenge opvoeding wilt geven of de jongens anders behandelt dan de meisjes, kan dit te maken hebben met de opvattingen die hij meegekregen heeft van zijn eigen familie.
Of wanneer de vrouw moeilijk over haar gevoelens kan praten en het haar man verwijt dat hij haar niet aanvoelt, kan dit te maken hebben met de sfeer bij haar thuis waar men elkaar goed aanvoelde en elkaar reeds met een half woord verstond.

Om op een goede manier met beide gevoelens van loyaal willen zijn om te gaan, moeten we beide ten volle recht kunnen doen.

Allereerst de behoefte om loyaal te kunnen zijn naar het gezin van herkomst.
Je bent geboren binnen een bepaalde cultuur, familie, gezin en omgeving waarin je als kind beïnvloed bent zonder zelf te kunnen kiezen. Opvattingen en waarden die daar heersen zal je een stuk overnemen of je het wilt of niet. Wij kunnen deze waarden wel wijzigen en nieuwe vorm en inhoud geven, maar we zullen altijd op een of ander wijze trouw blijven aan onze voorgeschiedenis.
Het is zelfs zo dat deze waarden en opvattingen een heel lange voorgeschiedenis hebben. Ze zijn niet ontstaan door bewuste keuzes van je ouders, maar overgedragen van generatie op generatie binnen en door de gemeenschap waarbinnen de familie leefde. Bovendien is er naast deze verticale beïnvloeding ook de horizontale beïnvloeding: de sfeer van de samenleving om hen heen.
Het is een ideeëngoed dat overgedragen wordt, maar tegelijk bijgesteld en gevormd door iedere nieuwe generatie die deze in handen krijgt.
Zo zijn de opvattingen die iemand meekrijgt in een moslimgezin niet uitgevonden door de ouders zelf, maar hebben ze een lange geschiedenis (verticale beïnvloeding) en worden deze tegelijk beïnvloed door de kijk van de gemeenschap om hen heen (horizontale beïnvloeding).
De ouders zullen uit dit materiaal keuzes kunnen maken en eigen accenten mogen leggen maar toch binnen een beperkt raamwerk.
Nu denken wij in onze westers geseculariseerde samenleving dat het bij ons anders ligt en dat wij veel meer eigen keuzes maken en losser kunnen staan naar onze families van herkomst. Dit lijkt bevestigd te worden door de grote mobiliteit: mensen blijven niet langer wonen in het dorp of stad waar men geboren is, maar ook doordat men partners kiest uit heel verschillende achtergronden.
Toch is dat maar schijn. Ten eerste huwen we met een partner waarvan we vermoeden dat deze toch heel veel gemeenschappelijks met ons heeft en ten tweede hopen we de goedkeuring van onze ouders te verwerven bij de keuze van onze partner.
Huwelijken waar deze goedkeuring vroeg of laat niet aanwezig is (soms ontstaat deze pas bij de geboorte van de kleinkinderen) komen onder een enorme druk te staan en zoeken vaak naar een alternatieve 'familie' die deze goedkeuring wel geeft.

Trouw aan je achtergrond kun je dus niet zomaar van je afschudden. Op de een of ander wijze hebben wij allemaal sterk de behoefte om loyaal te zijn naar onze familie en in mindere mate onze culturele achtergrond. Blijkbaar heeft de bloedband toch iets unieks. Het feit dat je door de genen met elkaar verbonden bent, maakt dat er toch een unieke band is die door niets geëvenaard wordt.
Het gebod in de bijbel om je ouders te eren is dus niet alleen een norm maar ook een behoefte in een ieder van ons.
Wanneer de man in bovenstaand voorbeeld dus niet loyaal kan zijn naar zijn familie zal hij innerlijk in grote spanning komen te staan. Het is niet alleen maar de angst dat hij door zijn familie wordt uitgestoten of de gemiste kans aan erkenning die hij zou kunnen verspelen.
Het is de behoefte om iets terug te doen voor het feit dat hij in familie is grootgebracht, liefde en zorg heeft ontvangen en daar voor een deel zijn identiteit aan ontleent.

Dat deze band zo sterk is heeft niet alleen maar te maken met de personen ten opzichte van wie men loyaal is. Volgens mij heeft het ook te maken met het feit dat wij binnen deze familie en bij deze personen een groot deel van ons levensverhaal hebben ervaren. Een verhaal dat je niet helemaal zelf hebt geschreven, maar waar de familie, cultuur en allerlei gebeurtenissen zijn aandeel in hebben gehad. Toch door de groei van je levensverhaal ben je tot een eigen identiteit gekomen. Een identiteit die nooit geheel los staat van je verleden, maar waarin het verleden zijn plaats heeft gekregen.Wanneer je door één of andere wijze een breuk hebt beleefd met het verleden, zoek je toch altijd één of andere manier om trouw te blijven.
Zo zie je emigranten in hun nieuwe omgeving toch het verleden een plaats geven via het beleven van hun godsdienst in de eigen taal of het stichten van een eigen culturele vereniging.
Wanneer men een breuk heeft geforceerd als reactie op het ervaren van diep nadeel, zoals emotionele verwaarlozing of geweld, zie je twee dingen gebeuren. Ten eerste dat men voortdurend bezig is verantwoording af te leggen van de beslissing, zichzelf dus aan het rechtvaardigen is voor dit feit. Ten tweede dat men toch zoekt naar andere vormen van loyaliteit, bijvoorbeeld via naamgeving of bepaalde gewoontes te handhaven.

Nu naar de andere kant. Je gaat een relatie aan met je partner en sticht een nieuwe sociale eenheid. Deze eenheid is een enorm risico, want je hoopt en vermoedt dat je veel gemeenschappelijks hebt, maar zeker weten doe je het niet. Maar wat het moeilijker maakt is dat je denkt dat je het verleden een heel stuk achtergelaten hebt en dat je nieuwe relatie nu het belangrijkste in je leven is, dat je het gezin van herkomst alleen nog een bijkomstige rol in je leven laat spelen.
En daar begint eigenlijk het gevecht. Wanneer de vrouw haar man verwijt dat hij teveel bij zijn moeder komt en blijkbaar meer om haar geeft dan om zijn eigen partner, confronteert ze hem eigenlijk met het feit dat hij naar twee kanten goed probeert te doen.
Hij komt in een positie te zitten die hij zelf ook niet wilt. Hij houdt van zijn vrouw, wil honderd procent loyaal zijn naar haar, maar kan niet zomaar ontrouw worden aan zijn moeder. Het is eigenlijk zo dat hij door het aangaan van een huwelijksrelatie zich pas bewust wordt hoe sterk de band met zijn achtergrond is.
De ander voelt zich echter diep gekwetst en eist onvoorwaardelijke trouw.
De band met de familie wordt door de ander ervaren als ontrouw, op de tweede plaats gezet en eigenlijk niet in tel te zijn.
Eigenlijk is het nog ingewikkelder, want de andere partner kiest niet alleen voor trouw aan de partnerrelatie, eigenlijk vecht ook hij/zij voor zijn achtergrond. Laten we zien naar het eerste voorbeeld. De man kiest voor de familiale waarden: alleen familie kan weten wat de ander nodig heeft. Vreemden verstaan dat niet. Terwijl de vrouw kiest voor de gezinswaarden: de vreemden mogen je gezin niet beïnvloeden.
Beiden zijn in gevecht over de open en gesloten grenzen van het gezin, bezig om de opvattingen over hun geschiedenis aanwezig te stellen.

Uitwegen
Hoe vinden we een uitweg in deze materie waarbij beide partners zich volledig recht gedaan voelen. De keuze waarbij één van tweeën inlevert en zich invoegt bij de ander is moedig, maar zal toch het probleem eerder verplaatsen dan oplossen.
Zo zal de man uit het eerste voorbeeld, wanneer hij zich neerlegt bij de wensen van zijn vrouw, op een verborgen wijze loyaal zijn naar het gezin van herkomst. Hij kan dat doen door afspraken met zijn vrouw te 'vergeten' of intimiteit met haar te verminderen.

De oplossing ligt in de eerste plaats door het bewust een plaats geven aan elkaars verleden.
Doordat mensen vandaag zeer veel relaties aangaan en voordat men huwt reeds een aantal relaties achter de rug heeft (de levensloop van veel mensen vandaag ziet er zeer veelkleurig uit doordat het een aaneenschakeling vormt van vele relaties, samenwoonrelaties en enkele huwelijken enz.), is er een soort code ontstaan waarin men zeer voorzichtig omgaat met elkaars levensgeschiedenis. Vaak weet men ook weinig van elkaars historie af omdat de familie ver weg woont.
Toch is dat niet wijs. Ons gedrag wordt voor een groot deel bepaald door het trouw zijn aan ons verleden. Onze identiteit vraagt om vastigheid en continuïteit.
Het is echter beter om bewust loyaal te zijn dan onbewust. Zoals boven al is aangegeven zijn veel relatieproblemen terug te brengen naar deze loyaliteiten.

Moeten we dan alles met elkaar delen. Heeft de ander het recht om alles van je weten?
Mag je geheimen hebben?

Als stelregels wil ik het volgende meegeven:
1.Je partner heeft niet het recht alles je te weten
2.Je hebt ook niet het recht je verleden aan je partner te onthouden
Je moet niet iets delen waar de ander alleen maar door gekwetst wordt.

De intimiteit van een relatie wordt voor een groot deel bepaald door uitwisseling van elkaars gevoelens, gedachten en ervaringen. Om elkaar te kunnen begrijpen is deze informatie onontbeerlijk.
De veiligheid om dit te kunnen delen hangt samen met het respect voor elkaar familie en voorgeschiedenis. Ook al begrijp je niets van de achtergrond van je partner, toch zal je eerbied moeten hebben voor het verleden en de goede kanten hiervan moeten bevestigen.
Wanneer je partner bijvoorbeeld gebroken heeft met haar gezin van herkomst vanwege incest-ervaringen zul je haar toch moeten helpen om de goede kanten van haar achtergrond te kunnen zien en de kleine bruggetjes van contact die er nog zijn te helpen verstevigen.

Hoe kunnen we het echtpaar helpen uit het voorbeeld?
Het neerleggen bij de wens van de ander heeft geen zin hebben we al gezien.
Wat er wel zal moeten gebeuren is het volgende. Man en vrouw moeten beiden inzien dat ze beiden op hun eigen manier trouw willen zijn aan hun achtergrond. Beiden staan voor bepaalde opvattingen, inzichten die allebei hun waarde hebben.
Daarom is vaak een derde nodig om hen inzicht te geven in de familiale achtergronden.
Het begrijpen van elkaars opvoeding en familie-erfenis geeft vaak al veel ruimte om tot overleg te komen. Het conflict is dan niet te wijten aan de ander die niet wilt, maar de ander die het niet kan of mag begrijpen.

Een volgende stap is het leren onderhandelen. Zoals er in elk verband waar mensen samenleven voortdurend onderhandeld wordt.
Zoals bij elke onderhandeling komt er dan ook een compromis uit de bus. Ieder heeft een beetje verloren, maar ieder heeft ook een beetje gewonnen.
Wat er uit de bus komt in bovenstaand geval is moeilijk te voorspellen. Een gedeeltelijk samenwonen met de broer kan, maar een niet-opnemen van de broer in het gezin kan ook als er andere vormen van loyaal-zijn gevonden kunnen worden. Zelfs het opnemen binnen het gezin is mogelijk mits het van tijdelijke aard is en er gewaarborgde afspraken zijn naar de wensen om privacy van de vrouw (bijvoorbeeld door niet altijd gemeenschappelijk te eten). Er is een zeer groot scala van mogelijkheden aanwezig waarover onderhandeld kan worden.
Maar dan zijn we er nog niet. Zelfs bij een compromis moet er een hersteld evenwicht komen naar loyaal-zijn naar de familie. Dit kan alleen als er ook op een of ander wijze met de familie onderhandeld wordt en niet alleen over de feitelijke problematiek maar ook over de erkenning van ieders inzet.

Tussen twee vuren. Zoals we begonnen zijn met twee tegengestelde bijbelteksten, wil ik er ook mee eindigen. De bijbel geeft geen kantklare oplossingen. Beiden zijn eigenlijk een levenslang proces. Bij het huwelijk neem je de keuze van verlaten en aanhangen. Maar beide aspecten zullen een levenslange concretisering vereisen. Het loslaten van je ouders en hen toch eren is een groeiproces dat nooit perfect en pijnloos zal zijn.
Beide teksten zijn eigenlijk geen normen, maar richtlijnen die gevolgd moeten worden en om een eigen persoonlijke invulling vragen. Ook elke gelovige is uniek en zal op een unieke wijze hierin een weg moeten vinden.
Zelfs Jezus heeft hierin een weg moeten vinden. Door aan de ene kant de grenzen naar zijn moeder te bewaken: "Vrouw wat heb ik met u van doen?"
En tegelijk toch telkens weer respect voor haar te tonen door toch op haar wensen in te gaan, en aan het kruis Zijn zorg voor haar uit te drukken.

TERUG NAAR INDEXPAGINA van BETHESDA