HOE KRIJG IK HET VERWERKT ? Denk niet dat dit geen onderwerp voor u is. Want we proberen allemaal een aantal zaken uit ons verleden te verwerken : een verbroken relatie van vroeger, waar je nog regelmatig van droomt. De opleiding die je eigenlijk had willen afmaken, maar wat je niet gelukt is en waardoor je vele kansen gemist hebt. Het overlijden van iemand, die veel voor jou betekend heeft. Een handicap, werkloosheid, een ongeval, een gewelddadige bedreiging, enz. enz... Denk ook niet te snel dat u het allemaal al verwerkt heeft. Want misschien dat een aantal levensproblemen van nu het gevolg zijn van verdringing. Want mag je eigenlijk wel met dingen zitten ? Het leven gaat zo snel dat onze omgeving ons weinig tijd gunt voor rouw, verdriet, loslaten, en afscheid nemen. En wat als je geblokkeerd raakt, en je bepaalde fouten en blunders nooit goed aan jezelf kunt vergeven. Misschien wil je het wel, maar ze keren telkens weer in je gedachten of dromen terug. En als christen kun je helemaal in de knoop raken. Want in de kerk zeggen ze, dat we een nieuwe schepping zijn. Het oude is voorbij en het nieuwe is gekomen. Maar wat als dat oude niet voorbij is, en je je het herinnert alsof het gisteren gebeurd is ? Dan loop je ook nog de kans dat ze je gaan verwijten : "je koestert het" of "je wilt niet loslaten". Alsof het zo simpel is.   Verwerking en je levensverhaal Voordat we verder over verwerking gaan praten, moeten we eerst gaan zien hoe bepaalde gebeurtenissen / ervaringen ons leven in de war brengen en welke pijn dat met zich meebrengt.   Alles hangt er namelijk vanaf, hoe je levensverhaal er tot dan toe uitgezien heeft. Als er iemand waar je veel van hield, plotseling door de dood wegvalt, en je nooit serieus over de dood hebt nagedacht, je geen kader hebt om zaken als dood en eindigheid in te plaatsen, nooit beseft hebt dat leven ook loslaten is, dan zal deze gebeurtenis je leven totaal overhoop zetten. Het is een krisis die alles op losse schroeven zet. Niets is meer zeker. Je levensdoel kan totaal onduidelijk worden. Zekerheden, zaken en mensen die je kon vertrouwen vallen weg. Wat is nu mijn houvast ?    Hetzelfde kan gebeuren, wanneer je ouders scheiden en niemand je er op voorbereid heeft. Ook dan kan je wereld instorten. Echter ook als je volwassen bent kan je leven van slag raken bij onverwachte gebeurtenissen, frustratie enz. En wanneer je geen kader hebt om met lijden, verdriet en teleurstelling om te gaan, kan dit een negatieve invloed hebben op het verwerkingsproces.   Hoe je iets kunt verwerken en hoe je teleurstellingen, fouten en pijn kunt incasseren, heeft veel te maken met je levensverhaal tot nu toe. Ieder mens schrijft reeds in zijn eerste levensjaren aan zijn eigen levensverhaal. Een verhaal gevuld met idealen, dromen en verwachtingen, maar tevens ook met de verwachtingen en waarden zoals je omgeving die aan je meegeeft. En het is interessant om bij een krisis na te gaan hoe je levensverhaal tot nu toe eruit gezien heeft.   Heb je er iets van kunnen realiseren, zijn er reeds een reeks van schone ervaringen die je in je herinnering kunt meenemen ? Waren de mensen om je heen vol vertrouwen in jou ? En hebben ze jou ook geleerd om op een constructieve manier verder te werken aan je levensverhaal ook als je je diep gefrustreerd voelt.   Onze emoties : schuld en schaamte Bij verwerking spelen onze emoties een grote rol. Gevoelens kunnen je zelfs geheel blokkeren. Want het lijkt alsof je er geen vat op hebt. Je kunt je wil inschakelen en positief proberen te denken, maar je gevoelens schakel je niet zomaar uit.   Twee van onze emoties wil ik nader toelichten : schuld en schaamte.  1. Schuld heeft te maken met fouten of tekortkomingen, waar je je persoonlijk verantwoordelijk voor voelt. "Als ik maar dat niet dan, of, had ik maar dit of dat gedaan dan...". Schuldgevoelens zijn één van de sterkste emoties die we hebben, en ze kunnen je tot een beter en eerlijk mens maken. Maar ze kunnen je ook vastzetten in een stuk zelfveroordeling, zodat je bijna niet meer verder durft te leven.       2. Een ander gevoel is schaamte. Is schuld iets dat vooral met onszelf en in ons innerlijk plaatsvindt, schaamte is het gevoel dat we naar anderen hebben, en het gevoel dat we denken te hebben in de ogen van anderen. Schaamte kan ook met schuld te maken hebben, maar dat is lang niet altijd het geval. Wanneer je bijvoorbeeld buiten je schuld om werkloos raakt, kun je je desondanks beschaamd voelen, in de ogen van an deren. Je voldoet niet aan datgene wat de maatschappij van jou verwacht en wat nodig is om erbij te horen of mee te tellen. Schaamte heeft te maken met het feit dat je erg gevoelig bent voor datgene wat anderen van jou verwachten. Waarschijnlijk is dit iets wat ons reeds in onze vroege jeugd wordt duidelijk gemaakt. Als je ouders je veel opmerkingen gaven over hoe je je moest gedragen, of erger nog hoe je moest denken en voelen, en er weinig ruimte was voor je eigen opvattingen, dan zul je je snel schuldig en beschaamd voelen naar anderen.   Welke rol vervullen deze gevoelens in het verwerkingsproces en wat zou je daar nu mee kunnen doen ? Allereerst wil ik duidelijk stellen dat schuld en schaamte gezonde gevoelens zijn die ons tot een beter mens kunnen maken, en ons kunnen helpen om ons gedrag naar anderen te bepalen.   Wanneer gaat het dan mis ? Eerst de emotie schuld. Wanneer je jarenlang belaagd wordt door schuldgevoelens over feiten die lang in het verleden hebben plaatsgevonden, dan beseffen we allemaal dat hier iets mis is. Is er sprake van echte reële schuld, d.w.z. concrete daden die je naar een ander gesteld hebt, dan adviseer ik om deze te belijden, of aan de persoon zelf of aan een raadsman/vrouw waar je veel vertrouwen in hebt. Waarom dit laatste, omdat de persoon wie je iets hebt aangedaan soms reeds overleden is of deze belijdenis niet zou kunnen verwerken. In zo'n geval lucht het jou op, maar kan je de ander belasten.   Ik constateer echter dat echte schuld zich pas oplost bij het openlijk erkennen van deze feiten naar een ander. Ik pleit er voor dat we als christenen een houding gaan leren om elkaar de zonden te belijden en elkaar vergeving te verkondigen (Jac. 5:16). Al moet ik eerlijk zeggen dat er zo weinig mensen de roeping en gave van een eerlijke biechtvader/moeder hebben.   In de eigen gemeente is er vaak zo weinig privacy en veiligheid, dat je vaak iemand buiten je eigen kennissenkring moet zoeken. Maar mijn advies blijft, zoek er één, al is het aan de andere kant van het land. Vanuit zowel mijn eigen ervaring, als uit de praktijk heb ik ontdekt dat het enorm bevrijdend werkt als je een geheim, waar je jaren mee rondliep eens met een ander kunt delen. Er zit nog een belangrijk aspect aan. Tegen jezelf zeggen, dat God vergeeft is vaak niet voldoende, maar als een ander namens God jou mag verzekeren van Zijn vergeving en genade, werkt dit veel sneller en dieper.   Veel moeilijker en ingewikkelder vind ik het met schaamte. Het is een emotie die minder grijpbaar is, en lang niet altijd met duidelijke feiten te maken heeft. Wanneer je in je jeugd bepaalde gewelddadige ervaringen hebt meegemaakt : mishandeling, incest, verkrachting, maar ook openlijke vernederingen, voor de groep belachelijk te zijn gemaakt of voortdurend kritiek en vergelijkingen met anderen (zonder één enkel positief tegenwicht), dan zul je een gevoel van schaamte meedragen, waar je later maar heel moeilijk over zult kunnen praten.    Met je verstand weet je, dat je er geen schuld aan hebt, maar gevoelsmatig ligt dat anders. Je tracht je binnenkant te maskeren uit angst dat als men alles van je weet, je opnieuw veracht en miskend gaat worden. Toch is ook hierbij de oplossing dat je iemand in vertrouwen gaat nemen. Iemand die niet te snel schrikt en jou serieus wil nemen.   Schaamte wordt doorbroken, wanneer iemand jouw binnenkant leert kennen en naast alle pijn en verdriet ook ontdekt hoe mooi je bent en welke krachtige capaciteiten je bezit. Schaamte is een kleed dat je mag afleggen om een nieuwe mantel van fierheid en zelfrespect aan te trekken. In Jesaja 61:3 lezen we : "een hoofdsieraad in plaats van as, vreugdeolie in plaats van rouw en een lofgewaad in plaats van een geest van schaamte" (persoonlijke vrije vertaling).   Een nieuw verhaal We hebben al gezien dat ons oorspronkelijk levensverhaal van groot belang is bij het verwerken van pijn en teleurstelling. Je verhaal ligt in scherven en er is bijna geen hoop voor een betere toekomst. Vaak probeer je alleen maar te overleven. De boodschap van Jezus Christus laat echter zien dat er een ander uitzicht is. Jezus ziet wat anderen niet zien. Jezus zegt dat de wet van oorzaak en gevolg gebroken is, en je bij Hem opnieuw mag beginnen.   De bijbel leert dat het kwade door het goede overwonnen wordt, en dat alles mee kan werken ten goede. In Fil. 1:6 lezen we dat wat God aan goeds begon in ons leven ook tot voltooiing en bestemming zal komen. Paulus zegt zelfs dat het zijn manier van denken is over anderen.    Nu toegepast naar je eigen levensverhaal. Jezus daagt je uit om samen met hem een nieuw levensverhaal te schrijven. Een verhaal dat vertrekt vanuit Zijn idealen en plannen met jou nog voordat je bestond (Ps 139:16,17). Een ander uitgangspunt is het gegeven dat welke pijn anderen jou ook hebben aangedaan, je wezen is onbeschadigd, (ze kunnen wel het lichaam, maar niet je ziel beschadigen Matth. 10:27), daar kan geen mens bijkomen. De diepste bron van ons wezen, onze geest is de tempel van Hem. De onbegrensde mogelijkheden, krachten, gaven, talenten en groeikracht kunnen onder Zijn leiding weer tot volle bloei en bestemming komen.    Een opdracht die we vaak in ons werk toepassen, is om je levensverhaal letterlijk te gaan herschrijven. Via het bijhouden van een dagboek hebben veel mensen al rust en genezing gevonden. Schrijf eens een brief aan jezelf, waarin je weergeeft wat je nog allemaal van het leven verwacht, en wat je nog voor anderen wil betekenen. Vraag jezelf eens af wat je heel diep in je hart nog zou willen (ook al vindt je verstand het dwaas of onnodig).   Als je jezelf moeilijk kunt vergeven/aanvaarden, schrijf dan eens naar jezelf, of naar degene die je was op 12-jarige leeftijd, en vertel hem of haar dat je van hem houdt en begrijpt en dat je hem er niet langer om veroordeelt, wat er toen gebeurd is. Soms is het ook interessant om met anderen over vroeger te gaan praten : familieleden of oude klasgenoten. Misschien dat ze meer in jou waarderen dan je destijds dacht. Het zijn hulpmiddelen die je kunnen helpen om een ander beeld van je geschiedenis te krijgen, dan datgene wat jou heeft vastgezet. Verwerken is anders gaan denken We zouden ons allemaal zo graag anders willen voelen. Toch zit de uiteindelijke oplossing niet in ons gevoel, maar in ons denken. Of beter gezegd, in de kijk die we op de dingen hebben. De oude Grieken zeiden al dat niet de dingen zelf ons verontrusten, maar de mening die we over de dingen hebben. In bovenstaande heb ik reeds een aantal wegen aangegeven om een andere kijk op ons leven te krijgen. Toen Jozef aan het einde van zijn leven terug keek op het lijden, dat hij had meegemaakt, was hij niet verbitterd of boos, maar vergevingsgezind en liefdevol. Niet omdat het niet zo erg was geweest of dat hij de gave had van relativeren of verdringen, maar omdat hij zijn leven vanuit Gods plan kon zien. Gods plan om hem te gebruiken in het redden van een heel volk en zijn reddingsplan voor de wereld via dit volk voort te kunnen zetten (Gen. 45:7,8 en 50:20). Onze genezing ligt niet in een verandering van het verleden, maar in het vinden van onze bestemming. Een bestemming waarbinnen ons falen, begrensd zijn en benadeling door anderen moet meewerken ten goede.    Gerrit Houtman.