door Christine Hoogenkamp
'Seksueel misbruik is zonde: kwaad in Gods ogen en onrecht tegenover de medemens'. En: 'de kerk dient onomwonden te kiezen voor de slachtoffers van seksueel misbruik'. Dit heeft de triosynode van de Samen op Weg-kerken nadrukkelijk uitgesproken aan het eind van een indrukwekkende bespreking over seksueel misbruik in pastorale relaties.
De triosynode riep de plaatselijke kerken en gemeenten op om zich in te zetten voor de bestrijding van seksueel misbruik van kinderen en volwassenen en besloot dat er beleid moet komen voor pastorale zorg, opvang en begeleiding van slachtoffers, voorlichting en scholing op dit terrein en zo nodig aanpassing van de kerkelijke regelgeving.
Voor mensen die een klacht over seksueel misbruik willen melden, zijn er nu diverse meldpunten. De triosynode heeft besloten te streven naar concentratie daarvan. Ook wordt nagegaan hoe de zorg voor en opvang van misbruikten verbeterd kan worden, en of het mogelijk is een netwerk van deskundigen op te zetten voor de begeleiding van gemeenten.
De triosynode was van mening dat mensen in de kerk zich bewust moeten worden van hun taalgebruik. Dr. R.R. Ganzevoort, docent praktische theologie aan de Theologische Universiteit te Kampen en mede-auteur van het besproken rapport, getiteld 'Schuilplaats in de wildernis?', zei het zo: 'We moeten beginnen ons bewust te worden van het effect van bepaalde woorden. Wanneer via de catechismus of wetslezing "eert uw vader en uw moeder" aan de orde is, dan zitten er mensen bij die door diezelfde vader of moeder misbruikt worden. Bij de woorden van het Avondmaal "dit is mijn lichaam" zullen sommigen de associatie hebben hoe hun eigen lichaam genomen werd. Het "vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren" is door veel slachtoffers niet of nog niet mee te bidden en versterkt het gevoel dat ze tegenover God tekort schieten. Immers: zeventig maal zeven maal...'. De triosynode begreep dat de manier waarop in de kerk over deze centrale geloofsbegrippen zoals schuld, vergeving en verzoening wordt gesproken, extra nauw luistert voor mensen die met seksueel misbruik te maken hebben (gehad) en besloot daarom tot nader onderzoek naar de werking van deze begrippen. Sommige synodeleden meenden dat het rapport suggereerde dat de klassieke bijbeluitleg gemakkelijker door daders misbruikt kan worden om hun daden te rechtvaardigen dan andere vormen van bijbeluitleg. Ganzevoort antwoordde dat theologie vatbaar is voor misbruik. 'Kennelijk zitten er in de Schrift zelf aanknopingspunten die haar kwetsbaar maken voor misbruik.'
Een punt van discussie vormde de vraag of de kerk zou moeten komen tot een vorm van registratie van daders. De gereformeerde ouderling Hoogenhout vond bijvoorbeeld wel dat seksueel misbruik onverenigbaar is met de uitoefening van enig ambt of functie in de kerk, maar had tegelijkertijd moeite met registratie. 'Je geeft daders dan een stempel voor het leven. Kun je dat een mens aandoen?', vroeg hij zich af. De triosynode besloot in elk geval te onderzoeken of registratie kan helpen bij een goed preventief beleid. Ook wordt het nut van een meldingsplicht onderzocht.
Het rapport 'Schuilplaats in de wildernis?' wordt bewerkt en uitgebreid tot een handleiding voor de plaatselijke kerken en gemeenten. Ook de nota 'Godsdienst en incest', die deel uitmaakte van het rapport, zal worden uitgegeven.
De triosynode stemde ten slotte unaniem en met applaus in met alle overwegingen en besluiten, die in totaal zes kantjes besloegen. Voorzitter ds. B.J. Vreeswijk zei daarop dat statistisch gezien elke plaatselijke gemeente te maken heeft met seksueel misbruik. 'Daarmee luwt het applaus, dunkt me.'